Eli Heimans


Jac. P. Thijsse










Documentatie      
&
Debat
  • natuurbeleving
  • natuurstudie
  • natuurbehoud
  • natuureducatie


  • Heimans en Thijsse Stichting
     
    Home | Stichting | Actueel | Dossiers | Collectie | Contact | Links
     

    > Home > Actueel > Boekbespreking 'Wanhoop nooit aan vooruitgang. Brieven van Jac.P. Thijsse'

    Boekbespreking 'Wanhoop nooit aan vooruitgang. Brieven van Jac.P. Thijsse'

    - 27 december 2012 -

    Nadat in 2005 Sietzo Dijkhuizen's biografie van Thijsse was verschenen (zie Nieuwsbrief 28 van juni 2005) komt Marga Coesèl met een heel bijzondere bijdrage over leven en werk van deze grote persoonlijkheid, die in elke Nieuwsbrief met portret en ex libris prijkt. In het boek zijn ruim 200 brieven of delen daarvan opgenomen, zorgvuldig geselecteerd uit de ca. 700 brieven van Thijsse die bewaard zijn gebleven. Het boek is extra bijzonder omdat veel van deze brieven in het archief van de Heimans en Thijsse Stichting worden bewaard.

    Wanhoop nooit aan vooruitgang Het boek is voor een belangrijk deel in onze bibliotheek tot stand gekomen. De titel van het boek is ontleend aan een brief aan Arnold Verkade (van de albums) uit 1939 waarin Thijsse vertelt dat hij veel geschiedenis leest en daarbij beseft hoeveel slechter de mensen het vroeger hadden. De brief eindigt dan met bovenstaande woorden.

    In het Voorwoord schrijft Marga dat zij aanvankelijk meer sympathie had voor Eli Heimans (die door Thijsse trouwens zeer bewonderd werd, zoals ook weer uit dit boek blijkt). Door het lezen van al die brieven is een ander beeld ontstaan, van 'wijsheid, visie en vitaliteit'. In een inleiding wordt de levensloop van Thijsse uitstekend samengevat. De brieven vormen daarop een fascinerende verdieping; zij worden bovendien door Marga uitvoerig toegelicht met informatie over mensen en situaties die in de brieven aan de orde komen.

    Het boek is rijkelijk geïllustreerd, met veel portretten van mensen aan wie Thijsse schreef. Aan het boek is een lange (en uitstekende) recensie gewijd in het dagblad Trouw van 6 november. Het bevestigt nadrukkelijk de grote betekenis die Thijsse nog steeds heeft voor de samenleving # en de kwaliteit van de krant, en natuurlijk de kwaliteit van het boek!

    De brieven bestrijken de periode 26 juni 1894 - 7 januari 1945, de dag vóór Thijsse's dood. Zij zijn gericht aan meer dan 100 adressanten, van zeer bekend tot onbekend en van jong tot oud. De 700 brieven van Thijsse die de schrijfster in diverse archieven heeft gevonden, vormen volgens haar, gezien uitlatingen van Thijsse zelf, slechts een klein deel van het totale oeuvre. Maar de geselecteerde brieven die wij nu achter elkaar kunnen lezen geven een heel bijzonder beeld van Thijsse, en vooral van de tijd waarin de natuurbescherming tot ontwikkeling kwam. Zoals Marga ook aangeeft, Thijsse is vooral bekend, en beschreven, als popularisator en opvoeder, terwijl uit de correspondentie blijkt hoe zeer hij bij de natuurbescherming was betrokken en hoe groot zijn invloed daarbij is geweest.

    Deze betrokkenheid blijkt uit het contact met J.Th. Oudemans, de eerste voorzitter van de Vereniging Natuurmonumenten. De (enige opgenomen) brief aan hem, van 6 juli 1908, met de noten van de schrijfster, illustreren dit fraai. Thijsse's activiteiten en invloed komen vooral naar voren in de brieven aan P.G. van Tienhoven, ook hij vanaf de oprichting bestuurslid van 'Natuurmonumenten'. Ik heb omstreeks 70 brieven aan hem doorgelezen, de laatste van oktober 1944, een paar maanden voor de dood van Thijsse, en daar komt een veelheid van voorstellen en commentaren over natuurbeschermingsaangelegenheden naar voren. Het is interessant om de aanhef in Thijsse's brieven ma te gaan. Van Tienhoven is vanaf het begin 'Amice' geweest, maar één keer was het 'Beste Pieter'. In de brieven komen ook vele andere bekende natuurbeschermers voor, soms met intieme details. Zo komt in een brief van 2 februari 1942 Victor Westhoff aan de orde, als persoon en als schrijver van een rapport; Thijsse zegt dan "Met van Zinderen Bakker in het Naardermeer en Victor met dit onderzoek (waarschijnlijk op Terschelling) komt nu eindelijk de wetenschap aan 't woord". Naar mijn idee een historische stap, die na de oorlog gevolgd werd door systematische natuurwetenschappelijk onderzoek ten behoeve van het natuurbehoud. Thijsse had al veel langer contact met biologen, vooral over veldbiologische zaken, maar nu ging het om natuurbescherming en natuurbeheer.

    Uit de beginjaren troffen mij de brieven aan Frederik van Eeden, de schrijver en psychiater die, mede door Thijsse, zijn natuurhistorische belangstelling ontwikkelde en in De Levende Natuur publiceerde. In de oorlogsjaren, die ik bewust heb meegemaakt, gaat de correspondentie min of meer gewoon door. Het bijzondere voor mij is dat ik bijna alle mensen die brieven kregen of daarin worden genoemd, heb gekend, of 'meegemaakt' in mijn NJN-jaren sinds 1948. Ik herinner me nog goed het tumult op de jaarvergaderingen van Natuurmonumenten veroorzaakt door de NJN-ers op het balkon van Krasnapolski in de eerste naoorlogse jaren. Wat ik niet (meer) wist is dat NJN-ers al op de jaarvergaderingen van 1943 en 1944 openlijk hadden geprotesteerd tegen laten we zeggen het autocratische bestuur van de vereniging. De voornaamste rebel was Wim Klinkenberg, bondsvoorzitter van 1944-1946 en die had het vooral op Van Tienhoven gemunt. Thijsse vond weliswaar het optreden op de vergadering onacceptabel, maar had wel sympathie voor de moed van Wim en anderen om voor hun mening uit te komen. Klinkenberg is ook op uitnodiging bij Thijsse op bezoek geweest. Ook na de oorlog heeft hij nog deelgenomen aan het debat. Van later herinner ik me Theo Quené, bondsvoorzitter in 1951, die later 'vanaf het balkon' de NJN-kritiek verwoordde, maar op een 'nettere' manier, die kennelijk meer aansprak, want hij werd al gauw bestuurslid van Natuurmonumenten.

    Ik denk dat het vele lezers zo zal vergaan: de één raakt al gauw geboeid door dit facet en de ander door dat, en gaat zich dan daarin verdiepen. Maar voor vrijwel iedereen zal Jac. P. Thijsse in de herinnering blijven als een uitzonderlijk mens. En het boek is een prachtige hommage aan hem.

    Eddy van der Maarel

    Marga Coesèl, 2012. Wanhoop nooit aan vooruitgang. Brieven van Jac.P. Thijsse. Boom, Amsterdam. ISBN 9789461055774. Paperback, 309 pp. Prijs €19,90 (tot 26-01-2013 €16,00); voor bestellen, zie www.uitgeverijboom.nl


    » Dossier Boeken

    » Meer actuele berichten


    Word donateur van de Heimans en Thijsse Stichting!

    Naar boven ^